Doba gwiazdowa na Wenus trwa 243,0226 dni ziemskich, a doba słoneczna wynosi około 116,75 dnia ziemskiego. Oznacza to, że jeden pełny obrót tej planety trwa dłużej niż jej rok. W dalszej części wyjaśniamy, jak powstaje ten nietypowy cykl i co go dodatkowo zakłóca.
Ile trwa doba na Wenus?
Na Wenus jeden pełny obrót wokół własnej osi względem odległych gwiazd zajmuje aż 243,0226 ziemskich dób. To najdłuższy okres obrotu w całym Układzie Słonecznym. Dla porównania, rok na tej planecie, czyli jeden obieg wokół Słońca, trwa 225 dni ziemskich. Z tego powodu doba gwiazdowa jest dłuższa od roku, co nie zdarza się w przypadku innych planet skalistych.
Jeszcze ciekawiej wygląda doba słoneczna, liczona od jednego wschodu Słońca do kolejnego. Z uwagi na wsteczny kierunek obrotu trwa ona 116,75 dnia ziemskiego. Oznacza to, że rok wenusjański ma tylko 1,92 doby słonecznej.
Doba gwiazdowa a słoneczna
Wartość 243,0226 dni to doba gwiazdowa, czyli czas obrotu względem tła gwiazd. Doba słoneczna jest krótsza, ponieważ planeta porusza się po orbicie i jednocześnie obraca w kierunku przeciwnym do większości ciał. W efekcie punkt na powierzchni szybciej ponownie ustawia się w stronę Słońca.
Porównanie z Ziemią
Różnice widać w zestawieniu z naszą planetą. Doba ziemska trwa 24 godziny, a rok 365,25 dnia. Ta planeta wypada pod tym względem zupełnie inaczej.
| Parametr | Ziemia | Wenus |
| Doba gwiazdowa | 23 h 56 min | 243,0226 dni ziemskich |
| Doba słoneczna | 24 h | 116,75 dni ziemskich |
| Rok | 365,25 dni | 225 dni ziemskich |
Pełny obrót wokół własnej osi zajmuje planecie 243,0226 dni ziemskich, a pełny obieg wokół Słońca 225 dni ziemskich – doba gwiazdowa jest więc dłuższa niż rok wenusjański.
Skąd bierze się tak wolny obrót?
Główną przyczyną długiego dnia jest bardzo powolna rotacja planety. Dodatkowo kierunek tego ruchu jest odwrotny niż u większości planet Układu Słonecznego. Takie połączenie sprawia, że cykl dnia i nocy różni się od ziemskiego.
Czym jest rotacja wsteczna?
Rotacja wsteczna to ruch wokół własnej osi w kierunku przeciwnym do obiegu większości planet. W praktyce Słońce na tej planecie wschodzi na zachodzie i zachodzi na wschodzie. Na równiku powierzchnia przemieszcza się z prędkością liniową zaledwie 6,5 km/h, podczas gdy na Ziemi jest to 1670 km/h.
Hipotezy odwróconego obrotu
Naukowcy nie mają jednej pewnej teorii na temat pochodzenia tej cechy. Jedna z hipotez mówi o dawnej kolizji z innym dużym ciałem niebieskim, która mogła wywrócić kierunek ruchu. Inna uwzględnia wpływ pływów atmosferycznych i oddziaływań grawitacyjnych.
Wskazuje się też, że miliardy lat temu planeta mogła mieć własny księżyc. Jego upadek na powierzchnię mógł zmienić okres obrotu i doprowadzić do obecnej sytuacji.
Jak gęsta atmosfera zmienia długość dnia?
Atmosfera tej planety ma masę 93 razy większą od ziemskiej, a ciśnienie przy powierzchni jest blisko 92 razy wyższe niż na Ziemi. Składa się w 96,5% z dwutlenku węgla, a w jej wyższych partiach obecne są chmury kwasu siarkowego i dwutlenku siarki. To ogromny, dynamiczny płaszcz gazowy.
Specjaliści z UCLA przez ponad dekadę odbijali sygnały radarowe od powierzchni. Zespół wykonał 121 prób, ale użyteczne dane zebrano w 21 przypadkach. Okazało się, że tempo rotacji ciągle się zmienia.
Różnice w długości dnia sięgają co najmniej 20 minut. Ciężka atmosfera wymienia duży pęd z twardym podłożem i w ten sposób to przyspiesza, to spowalnia obrót planety. Przez to dawne szacunki długości doby nie zgadzały się ze sobą.
Różnice w długości dnia na tej planecie mogą wynosić co najmniej 20 minut – to ewenement wśród skalistych planet Układu Słonecznego.
Które misje dostarczyły danych o dobie?
Bez technik radarowych i sond kosmicznych dokładne pomiary nie byłyby możliwe. Do lat 60. XX wieku powierzchnię zasłaniały gęste chmury, a sama planeta widoczna była głównie jako jasny punkt.
Program Wenera
Związek Radziecki jako pierwszy wysłał w kierunku tej planety lądowniki. Sondy Wenera 9 i Wenera 10 przekazały pierwsze zdjęcia powierzchni. Kolejne lądowniki, między innymi Wenera 13 i 14, wykonały kolorowe fotografie i badały właściwości gruntu.
Radarowe pomiary z Ziemi
Do precyzyjnego wyznaczenia długości dnia szczególnie przydały się obserwacje radarowe. Umożliwiły one zmierzenie osi obrotu, tempa rotacji i rozmiaru jądra planety. W badaniach wykorzystywano między innymi sygnały z Obserwatorium Arecibo oraz sondy Magellan.
Wśród najważniejszych misji i technik znalazły się:
- lądowniki programu Wenera,
- radarowa sonda Magellan,
- orbiter Venus Express,
- naziemne obserwacje radarowe z Obserwatorium Arecibo.
Co jeszcze warto wiedzieć o tej planecie?
Powierzchnia ma temperaturę około 460 stopni Celsjusza, czyli wyższą niż na Merkurym, choć Merkury leży bliżej Słońca. Powodem jest najsilniejszy efekt cieplarniany w Układzie Słonecznym, wywołany gęstą atmosferą.
Chmury odbijają około 60% światła słonecznego, ale do powierzchni dociera zaledwie 1%. Mimo to planeta jest trzecim najjaśniejszym ciałem na naszym niebie, po Słońcu i Księżycu. Pioruny pojawiają się tam o połowę rzadziej niż na Ziemi.
Na powierzchni nie ma wyraźnych pór roku, bo oś obrotu jest nachylona tylko 2,64°. Krajobraz zdominowały równiny wulkaniczne, które stanowią 80% powierzchni. Najwyższe wzniesienie to Maxwell Montes, leżące w obszarze Ishtar Terra.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Ile trwa doba gwiazdowa na Wenus?
Pełny obrót względem gwiazd zajmuje Wenus około 243,0226 dni ziemskich.
Czym różni się doba słoneczna od gwiazdowej na Wenus?
Doba słoneczna jest krótsza — wynosi około 116,75 dni ziemskich, bo planeta obraca się wstecz względem większości ciał Układu Słonecznego.
Dlaczego doba na Wenus jest dłuższa niż jej rok?
Obrót Wenus wokół własnej osi jest tak wolny, że zajmuje więcej czasu niż jej obieg wokół Słońca, który trwa 225 dni ziemskich.
Co to znaczy, że Wenus ma rotację wsteczną?
To ruch wokół osi w kierunku przeciwnym do większości planet, przez co Słońce tam wschodzi na zachodzie i zachodzi na wschodzie.
Jak gęsta atmosfera wpływa na długość dnia?
Masywna atmosfera przekazuje pęd skałom i zmienia tempo obrotu, co powoduje wahania długości dnia sięgające co najmniej 20 minut.
Jakie hipotezy tłumaczą odwrócony obrót Wenus?
Naukowcy sugerują m.in. dawną kolizję z dużym ciałem, wpływ pływów atmosferycznych i grawitacyjnych oraz możliwy upadek dawnego księżyca.
Które misje i techniki pozwoliły zmierzyć długość doby na Wenus?
Dane pochodziły z lądowników Wenera, radaru sondy Magellan, orbiterów takich jak Venus Express oraz naziemnych obserwacji radarowych, np. z Arecibo.
Jakie są warunki na powierzchni Wenus poza długością dnia?
Powierzchnia osiąga około 460°C z silnym efektem cieplarnianym, dominują równiny wulkaniczne i brak wyraźnych pór roku z powodu niewielkiego nachylenia osi.
